![]() |
dr hab. Kazimierz Krupiński
Wypowiedź dla Diagnozy Zdrowia
|
Przewlekła niewydolność żylna stanowi istotny problem społeczny ze względu na to, że jest to jedna z najczęściej występujących chorób. Otóż udowodnione jest, że ponad 40% osób zawodowo czynnych cierpi na tę dolegliwość a już w wieku emerytalnym ponad 60% choruje na przewlekłą niewydolność żylną. Prawdopodobnie jedną z głównych przyczyn, która skłoniła do występowania tej jednostki chorobowej jest pionowy charakter naszej pracy. 1,5 mln lat temu pionizując się nie zdawaliśmy sobie sprawy, że będziemy cierpieli na tę chorobę
Dorosły człowiek ważący 70 kilogramów ma około 5 litrów krwi. W ciągu doby przepływa ona przez naczynia około 1000 razy, czyli przez kończyny przepływa na dobę około 5000 litrów krwi.
Krew z serca dopływa do tkanek kończyn dolnych. Po dostarczeniu tlenu i produktów odżywczych zabiera zbędne produkty przemiany materii i wraca do serca. Wracając żyłami do serca u dorosłego stojącego człowieka krew musi pokonać około 120 cm drogi pod górę. Nawet w prawidłowych warunkach pokonanie tego odcinka stanowi duże obciążenie dla układu żylnego.
Przyczyną powstawania żylaków i powstawania przewlekłej niewydolności żylnej są różne. Wiadomo jednak, że najważniejszym czynnikiem jest obciążenie genetyczne. U ponad 70% osób z przewlekłą niewydolnością żylną, jesteśmy w stanie udowodnić występowanie choroby żylakowej w rodzinie. Częściej występuje ona u kobiet, niż u mężczyzn w stosunku mniej więcej 1 do 3.
Żylak to widoczne trwałe rozszerzenie żyły układu powierzchownego, nadające jej wężowaty wydłużony przebieg. O chorobie żylakowej mówimy wtedy kiedy żyły są zmienione patologicznie, na długich odcinkach, obejmujące niekiedy całą kończynę, gdy występują dolegliwości i stwierdza się zmiany skórne.
Ponadto na występowanie żylaków kończyn dolnych i rozwijanie się przewlekłej niewydolności żylnej, duży wpływ ma noszone przez nas obuwie. Otóż zmiana obuwia z płaskiego na bardzo wysoki obcas spowodowała iż nasz charakter kroków zmienił się z typowego przechodzenia z pięty na palce i pobudzania krążenia w kończynach dolnych, na typowy chód bociani, czyli chodzenie na palcach. To w zdecydowany sposób wpływa na występowanie niewydolności żylnej.
Na rozwój niewydolności żylnej w dużym stopniu wpływa również wiele innych czynników takich jak noszenie obcisłej bielizny, noszenie podkolanówek ze ściągaczami, noszenie wszelkiego rodzaju opasek uciskowych. Wpływ mają także różne leki, które w stosowaniu przy innych chorobach mają wpływ na uszkodzenie śródbłonka naczyniowego i uszkodzenie ściany naczynia żylnego, doprowadzając do jego osłabienia a następnie rozwijania się rozszerzenia żylnego.
Rozszerzenie żylne jest przyczyną wzrostu ciśnienia hydrostatycznego, działającego na ścianę żylną a w następnej kolejności do rozwoju typowej choroby żylakowej.
Rodzaje żylaków:
- kosmetyczne-takie jak pajączki czy siatkowate nie wymagają leczenia choroby a jedynie poprawy wyglądu
- niewydolność głównych żył układu powierzchownego, najczęściej żyły odpiszczelowej
- duże żylaki bez niewydolności żylnej
- zespoły mieszane
Przewlekła niewydolność żylna dotyczy ponad 50% naszej populacji. Częściej chorują kobiety. Udowodniono np. że po pierwszej ciąży żylaki występują już u 30% kobiet, natomiast druga i trzecia ciąża inicjuje już w 60-70% występowanie żylaków i przewlekłej niewydolności żylnej. Pierwszymi objawami przewlekłej niewydolności żylnej jest uczucie ciężaru w nogach, mrowienie, drętwienie palców. Pojawianie się obrzęków które ustępują początkowo po nocnym wypoczynku. Później już całkowicie nie ustępują a następnie dołączają się kurcze łydek, przede wszystkim występujące przy szybkich ruchach nóg. Dosyć często zdarzają się one podczas rannego przeciągania się w łóżku.
Przewlekła niewydolność żylna jest łatwiejsza do rozpoznania, jeśli widoczne są żylaki kończyn dolnych, ale pierwsze etapy przewlekłej niewydolności żylnej przejawiają się bardzo dyskretnymi objawami nie muszą występować widoczne żylaki kończyn dolnych. Pierwsze objawy to zarysowany dosyć bogaty rysunek naczyniowy, pojawianie się teleangiektazji określanych popularnie jako pajączki. Objawy mogą też polegać na występowaniu wzmożonej pigmentacji skóry, zaburzonego odżywiania przydatków skóry w postaci łuszczenia, pękania paznokci, zmniejszenia owłosienia, lub też swędzenia i pieczenia kończyn dolnych szczególnie pod koniec dnia. Te objawy początkowo ustępują po uniesieniu kończyn dolnych do góry, lub też po nocnym wypoczynku. Z czasem stają się one bardziej uporczywe i nie ustępują nawet po dłuższym uniesieniu kończyn do góry.
Ciąża i poród. U kobiet rodzących po raz pierwszy, żylaki stwierdza się w około 20-25%, ale już u rodzących po raz trzeci 40-50%. Wpływ czynników hormonalnych na częstość występowania żylaków potwierdza fakt 4-5 krotnie częstszego występowania żylaków u kobiet.
Antykoncepcja hormonalna i substancje hormonalne stosowane w okresie przekwitania mogą zwiększać częstość występowania choroby żylakowej, dlatego też przed zastosowaniem preparatów hormonalnych, należy poinformować lekarza o występowania żylaków i dolegliwości związanych z niewydolnością żylną takich jak:obrzęki wieczorne, kurcze , uczucie ciężkości nóg. Choroby przewlekłe narządu rodnego, stany zapalne, guzy nowotworowe łagodne i złośliwe tu konieczna jest kontrola ginekologiczna.
Przewlekła niewydolność żylna rozwija się w wyniku działania dwóch czynników. Pierwszym podstawowym jest działanie czynnika hydrostatycznego. Jest to związane z naszą pozycją stojącą i przez to zaburzonym odpływem krwi żylnej z kończyn dolnych do serca. Jest to związane z działaniem ciśnienia hydrostatycznego i przyciąganiem ziemskim a ponadto jest to związane z elastycznością ściany naczyniowej uwarunkowanej przez kolagen typu trzeciego i czwartego, który odpowiada za sprężystość ściany naczyniowej. W wyniku działania tych dwóch czynników dochodzi do rozszerzenia ściany naczyniowej. Niewydolności zastawek żylnych, które odpowiedzialne są za jednokierunkowy przepływ z kończyn dolnych w kierunku serca, jeśli do tego dołączy się upośledzone działanie łydki jako dodatkowego serca żylnego, spełnione są wszystkie warunki żeby krew w kończynach dolnych zalegała zbyt długo, nie odpływała w kierunku dosercowym i powodowała powyższe dolegliwości.
W diagnostyce przewlekłej niewydolności żylnej najważniejszą rolę odgrywa badanie kliniczne. Polega ono na dokładnym zebraniu wywiadu. Kiedy pacjent zgłosi nam dolegliwości, które występują w tej chorobie. Równie pomocne są badania nieinwazyjne, które pozwalają nam scryningowo przebadać wielu pacjentów. Istotne są także badania nie inwazyjne, w których prym w chwili obecnej odgrywają badania doplerowskie. Polegają one na badaniu doperowskim przepływu naczyniowego, jak i badanie doplex, duplex które pozwala na obrazowanie nie tylko całego rysunku naczyniowego naczyń dolnych, ale również badanie przepływu naczyniowego, badaniu refluksu żylnego, jak również ocenie kierunku przepływu naczyniowego. W mniejszym stopniu używane są badania inwazyjne, nie tylko ze względu na koszt ale i ze względu na częściowe działanie jatrogenne, polegające na kontrastowaniu naczyń żylnych.
W leczeniu przewlekłej niewydolności żylnej wyróżniamy różne metody, które nie tylko są metodami konkurencyjnymi dla siebie, ale powinny być traktowane jako uzupełniające się nawzajem. Jest to leczenie farmakologiczne, kompresoterapia, skleroterapia i radykalne leczenie operacyjne. W leczeniu lekami flebotropowymi staramy się zwiększyć napięcie ściany naczyń żylnych i zwiększyć odpływ żylny. W bogatej gamie leków flebotropowych, z których część pochodzi z naturalnych owoców cytrusowych jak i także pozyskiwane są z wyciągów z kasztanowca, część leków uzyskano już poprzez syntezę biochemiczną.
Żylaków i ich powikłań nie usunie żadna tabletka. Stosowanie flawonoidów, czy też innych leków ma ważne i istotne działanie wspomagające wszystkich stanów zapalnych w układzie żylnym, w okresie pooperacyjnym, w obrzękach pourazowych, w stanach przewlekłych poza możliwością leczenia chirurgicznego a zwłaszcza przy nasileniu przewlekłych dolegliwości np. w okresie letnim. Flawonoidy oddziałując przede wszystkim na mikrokrążenie, poprawiają przepływ żylny, zmniejszają obrzęki i inne dolegliwości związane z chorobą żylakową tak jak ból, kurcze mięśniowe, uczucie ciężkości, nóg, dyskomfort.
Farmakoterapia ma także szerokie zastosowanie kiedy leczenie chirurgiczne żylaków musi być odroczone, lub nie może być w ogóle wykonane np. z powodu ciężkich chorób współistniejących.
Oprócz leków flebotropowych stosujemy skleroterapię, polegającą na zamykaniu drobnych naczyń używając leków sklerotropowych. Stosujemy także w przypadku bardzo małych teleangiektazji leczenie laserem. W ostateczności jeżeli mamy już bardzo rozwiniętą niewydolność żylną 3-4 stopnia z dużymi żylakami kończyn dolnych w grę wchodzi wtedy leczenie radykalne, czyli operacyjne.
W chwili obecnej w leczeniu operacyjnym dominuje trend polegający na jak najbardziej oszczędnym leczeniu operacyjnym, które usuwa jak najmniejszą ilość naczyń żylnych ze względu na to, że obecnie wykorzystuje się naczynia żylne do stosowania bajpasów naczyniowych. Dlatego też w naszym postępowaniu musimy zwrócić uwagę przede wszystkim na profilaktykę, żeby nie dopuszczać do radykalnych zabiegów operacyjnych usuwających dosyć istotne i ważne naczynia żylne.
W profilaktyce występowania przewlekłej niewydolności żylnej, należy zwrócić naszą uwagę na zwiększenie naszej aktywności fizycznej, unikać długiego stania, długiego siedzenia, zakładania nogi na nogę. Musimy również starać się nosić obuwie na niezbyt wysokim obcasie, czyli najlepiej do 5cm wysokości. Dbać w diecie o dużą ilość warzyw i owoców, gdyż wiele warzyw i owoców jest substratem nawet do leków flebotropowych używanych w leczeniu przewlekłej niewydolności żylnej. Musimy unikać gorącej kąpieli, unikać uderzeń i urazów łydek i ud, nie nosić zbyt obcisłego ubrania. Należy pamiętać o aktywności, na co należałoby zwrócić uwagę podczas dłuższych podróży. Mam na myśli częste postoje, wychodzenie z auta i robienie spacerów lub też gimnastyki. Ponadto w profilaktyce niewydolności żylnej należy zwrócić uwagę na chodzenie w odpowiednim obuwiu, a szczególnie u dzieci. Rozwijające się płaskostopie jest często pierwszą przyczyną, która inicjuje nam żylaki kończyn dolnych.

